Szlak Orlich Gniazd – zamki, które warto zobaczyć

Do najciekawszych zamków Szlaku Orlich Gniazd należą Zamek Ogrodzieniec, Zamek Pieskowa Skała, Zamek Bobolice, Zamek w Olsztynie oraz Zamek Pilcza w Smoleniu. Trasa między Krakowem a Częstochową liczy 163,9 km i prowadzi przez kilkanaście średniowiecznych warowni. Wiele z nich to malownicze ruiny, ale kilka obiektów zostało odbudowanych i udostępnionych do zwiedzania. W artykule znajdziesz informacje o biletach, dodatkowych atrakcjach i sposobach podziału trasy na wygodne etapy.

Czym jest Szlak Orlich Gniazd?

Szlak Orlich Gniazd to jedna z najbardziej rozpoznawalnych tras turystycznych w Polsce. Wiedzie przez Jurę Krakowsko-Częstochowską i łączy Kraków z Częstochową. Nazwa trasy pochodzi od średniowiecznych zamków budowanych na wysokich wapiennych ostańcach, gdzie swoje gniazda zakładają orły.

System warowni powstał w czasach Kazimierza Wielkiego, głównie do obrony granic Królestwa Polskiego oraz szlaków handlowych prowadzących na Śląsk. Głównym zagrożeniem w tamtym okresie były najazdy wojsk czeskich Jana Luksemburskiego. Fundusze na budowę zamków pochodziły między innymi z eksploatacji złóż solnych w Wieliczce i Bochni.

Najlepszym wyborem na krótki wypad są Ogrodzieniec, Pieskowa Skała i Bobolice – pokazują różne oblicza szlaku: wielkie ruiny, renesansową rezydencję i odbudowaną warownię.

Podstawowe parametry trasy warto zapamiętać:

• pieszy Szlak Orlich Gniazd ma 163,9 km,
• rowerowy wariant liczy 190 km,
• przejście całej trasy pieszo to około 45 godzin marszu,
• na pieszą wędrówkę należy przeznaczyć od 4 do 8 dni.

Które zamki Szlaku Orlich Gniazd warto zobaczyć?

Największe wrażenie robią zamki o zróżnicowanym stanie zachowania. Część obiektów to rozległe ruiny, inne zostały odbudowane i funkcjonują jak pełnoprawne atrakcje turystyczne. Dobrze jest wybrać kilka warowni położonych blisko siebie, aby uniknąć ciągłego przemieszczania się samochodem.

Zamek Ogrodzieniec

Ruiny zamku Ogrodzieniec w Podzamczu to największa warownia Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Obiekt wznosi się na Górze Janowskiego, której wysokość wynosi 504 m n.p.m. Rocznie zamek odwiedza około 200 tysięcy turystów. Na jego terenie kręcono serial Janosik, film Zemsta Andrzeja Wajdy, a w 2019 roku sceny do serialu Wiedźmin.

Za wstęp do zamku Ogrodzieniec zapłacisz 19 zł, bilet ulgowy kosztuje 13 zł. W sezonie odbywają się tu pokazy zamkowych duszków i turnieje rycerskie. Blisko ruin znajduje się zrekonstruowane grodzisko na Górze Birów, które również warto uwzględnić w planie.

Zamek Pieskowa Skała i Maczuga Herkulesa

Zamek Pieskowa Skała leży na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego, obok wsi Sułoszowa. To renesansowa rezydencja, której los okazał się łaskawszy niż w przypadku wielu okolicznych ruin. Tuż przy zamku wznosi się Maczuga Herkulesa, a we wnętrzach działa filia Muzeum Zamku Królewskiego na Wawelu. W czasie II wojny światowej w budynku mieścił się sierociniec dla polskich dzieci z Wołynia.

Zamki Mirów i Bobolice

Mirów i Bobolice dzieli zaledwie 1,5 km, więc obie warownie da się odwiedzić podczas jednego spaceru. Zamek Bobolice został odbudowany i dziś wygląda jak bajkowa forteca. Za wejście do jego wnętrz płaci się 15 zł. Z kolei Zamek Mirów pozostaje w dużej części ruiną, a w jego murach kręcono między innymi Pana Samochodzika, Przyjaciela wesołego diabła i teledysk do Meridy Walecznej.

Z obiektami związana jest legenda o braciach Bobolu i Mirze, którzy mieli połączyć zamki podziemnym korytarzem. Według opowieści obaj zginęli z powodu nieszczęśliwej miłości do jednej kobiety. Dziś opowieść dodaje miejscu tajemniczości, ale nie ma na nią historycznych dowodów.

Warto przejść się po okolicznych skałach, skąd widać obie warownie w szerszym planie. Taka perspektywa dobrze pokazuje obronny charakter tego fragmentu Jury. Przy zamkach znajdują się parkingi i punkty gastronomiczne, więc przerwa w podróży nie wymaga dalekich objazdów.

Zamek Pilcza w Smoleniu

Zamek Pilcza w Smoleniu to ruina z wysoką, cylindryczną wieżą, z której widać jedną z najładniejszych panoram szlaku. Obiekt wzniesiono w stylu gotyckim, najprawdopodobniej z inicjatywy Ottona z Pilczy herbu Topór, a zniszczyli go Szwedzi podczas potopu. Wstęp jest płatny, a parking znajduje się pod zamkiem.

Zamek w Olsztynie koło Częstochowy

Ruiny zamku Olsztyn leżą około 15–16 km od Częstochowy i są widoczne już z drogi dojazdowej. Charakterystyczna cylindryczna wieża oraz otaczające ją skały sprawiają, że obiekt często pojawia się na zdjęciach z regionu. Bilet wstępu kosztuje 3,50 zł. Do zwiedzania pozostały głównie mury, wieża widokowa i resztki zabudowań.

To dobra opcja dla osób, które dopiero zaczynają przygodę z trasą od strony Częstochowy. W pobliżu znajduje się także rezerwat Sokole Góry z licznymi formacjami skalnymi.

Na rowerowym wariancie Szlaku Orlich Gniazd leżą również ruiny zamku Tenczyn, strażnica w Przewodziszowicach i ruiny w Ryczowie. Mniej znane, ale warte zatrzymania są Rabsztyn z wieżą widokową, Bydlin, Ostrężnik i Bąkowiec. Zamek Tenczyn bywa nazywany Małym Wawelem, a jego sylwetka wznosi się na stożku wygasłego wulkanu.

Ile kosztują bilety do zamków?

Ceny wstępu różnią się w zależności od stanu obiektu i zakresu udostępnionych atrakcji. Poniższe zestawienie obejmuje najczęściej wybierane punkty trasy.

Jak zaplanować zwiedzanie Szlaku Orlich Gniazd?

Całą trasę można pokonać pieszo, rowerem lub samochodem. Piesza wersja ma 163,9 km, a wariant rowerowy 190 km. Osoby podróżujące autem nie muszą trzymać się oznaczeń szlaku turystycznego, bo do większości zamków prowadzą drogi dojazdowe i parkingi. To wygodne rozwiązanie zwłaszcza dla rodzin z małymi dziećmi.

Podczas rodzinnej wycieczki samochodowej dobrze sprawdzą się:

• podjazdy bezpośrednio pod zamki w Podzamczu, Smoleniu i Bobolicach,
• turnieje rycerskie organizowane w sezonie na Ogrodzieńcu,
• nosidełko lub chusta turystyczna zamiast wózka dziecięcego,
• wcześniejsza rezerwacja noclegu w paśmie Jury Krakowsko-Częstochowskiej.

Jeśli nie chcesz spać pod namiotem, zarezerwuj kwaterę z wyprzedzeniem, bo w wakacje popularne miejscowości szybko się zapełniają. Dobrze jest też sprawdzić dni otwarcia zamków przed przyjazdem, ponieważ część obiektów bywa zamknięta poza sezonem.

Co jeszcze zobaczyć po drodze?

Ojcowski Park Narodowy to najmniejszy park narodowy w Polsce, ale na krótkim odcinku skupia wiele atrakcji. W Dolinie Prądnika znajduje się Brama Krakowska, czyli potężna naturalna brama skalna. W sąsiedztwie prowadzą szlaki do Jaskini Łokietka i Jaskini Ciemnej, a spora część terenu ma łagodne podejścia, więc nawet mniej wprawieni piechurzy poradzą sobie bez problemu.

Na północ od Ojcowa warto zjechać w stronę Pustyni Błędowskiej. To największy śródlądowy obszar luźnych piasków w Europie. W miejscowości Klucze znajduje się punkt widokowy Róża Wiatrów, z którego rozciąga się szeroka panorama na okoliczne lasy i piaski.

Amatorom przyrody i aktywnego wypoczynku spodoba się też rezerwat Góra Zborów. Można w nim zwiedzić Jaskinię Głęboką, której trasa turystyczna liczy 190 m. W sezonie w jej wnętrzu można zobaczyć nietoperze, a okolica należy do najpopularniejszych rejonów wspinaczkowych na Jurze.