Największa jaskinia na świecie – gdzie się znajduje i jak powstała?

Największa pod względem kubatury jaskinia na świecie nosi nazwę Hang Sơn Đoòng i leży w środkowym Wietnamie, w prowincji Quảng Bình. Ten kolosalny twór natury ma około 9 kilometrów długości, a jego objętość szacuje się na 38,5 miliona metrów sześciennych. W artykule wyjaśniamy dokładne położenie tego miejsca, procesy geologiczne, które doprowadziły do jego powstania, oraz zasady, jakie obowiązują podczas organizowanych tam ekspedycji.

Gdzie leży największa jaskinia świata?

Hang Sơn Đoòng znajduje się w centralnej części Wietnamu, na terenie Parku Narodowego Phong Nha-Kẻ Bàng. Obszar ten został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i słynie z jednego z najgęstszych systemów jaskiniowych na naszej planecie.

Od miasta Đồng Hới, stolicy prowincji Quảng Bình, jaskinię dzieli dystans około 55 kilometrów w kierunku północno-zachodnim. Z kolei od Hanoi, stolicy kraju, obiekt jest oddalony o mniej więcej 450 kilometrów na południe. Położenie geograficzne wyznaczają współrzędne 17°27′25″N oraz 106°17′15″E, a cały kompleks leży stosunkowo blisko granicy z Laosem.

Dostęp do podziemi jest silnie kontrolowany przez wietnamskie służby ochrony przyrody. Wejście na teren wymaga pokonania gęstej dżungli, co sprawia, że wyprawa ma charakter wielodniowej ekspedycji, a nie krótkiej wycieczki turystycznej.

Jak powstała Hang Sơn Đoòng?

Geneza tej gigantycznej przestrzeni wiąże się bezpośrednio z procesami krasowymi. Zachodzą one wtedy, gdy woda opadowa przenika przez szczeliny w skałach i powoli rozpuszcza podłoże, tworząc podziemne korytarze oraz komory. W przypadku tej części Wietnamu głównym budulcem podłoża są podatne na erozję wapienie.

Przez setki tysięcy lat płynąca woda poszerzała pęknięcia w masywie, a dnem dzisiejszej jaskini nadal płynie podziemna rzeka. Ten ciek wodny odpowiada za transport rozpuszczonego materiału skalnego i stopniowe powiększanie przekroju korytarzy. W miejscach, gdzie strop zbudowany z wapienia okazał się zbyt słaby, dochodziło do jego zawalenia i powstania ogromnych lejów krasowych.

Przez powstałe otwory do wnętrza zaczęło docierać światło słoneczne, co z czasem umożliwiło rozwój roślinności. Dzięki temu pod ziemią wytworzył się mikroklimat i lokalny ekosystem, w którym występuje także dżungla. Szacuje się, że główne zapadliska stropu uformowały się około 300 tysięcy lat temu.

Hang Sơn Đoòng to przykład jaskini krasowej, której objętość jest efektem setek tysięcy lat rozpuszczania wapienia przez wody podziemne.

Rekordowe wymiary i budowa podziemnego systemu

Całkowita długość znanych korytarzy wynosi około 9 kilometrów. Pod względem kubatury, czyli całkowitej objętości pustych przestrzeni, obiekt ten nie ma sobie równych wśród odkrytych dotąd jaskiń na świecie. Jego objętość to 38,5 miliona metrów sześciennych, co pozwala zaliczyć go do najpotężniejszych formacji tego typu na Ziemi.

Największa komora rozciąga się na długości ponad 5 kilometrów, przy szerokości sięgającej 150 metrów. Wysokość stropu w tej części sięga natomiast 200 metrów, co oznacza, że wewnątrz zmieściłby się swobodnie 40-piętrowy wieżowiec. Dnem tej sali płynie wspomniana rzeka, która dodatkowo modeluje profil podłoża.

Charakterystycznym elementem krajobrazu są również ogromne prześwity w sklepieniu. Powstały one w wyniku zawalania się osłabionych partii skały wapiennej. Przez te otwory wpada naturalne światło, tworząc nietypowy jak na warunki jaskiniowe efekt wizualny, często porównywany do scenerii z filmów fantasy.

Nowy podwodny tunel do Hang Thung

W kwietniu 2019 roku eksplorację prowadziła tam trójka brytyjskich nurków. Odkryto wówczas podwodny tunel, który najprawdopodobniej łączy Hang Sơn Đoòng z sąsiednią wielką jaskinią o nazwie Hang Thung. Nurkowie osiągnęli głębokość 78 metrów, choć szacunkowa głębokość całego syfonu wynosi około 120 metrów.

Gdyby połączenie obu obiektów zostało potwierdzone, objętość głównego systemu wzrosłaby o dodatkowe 1,6 miliona metrów sześciennych. Oznaczałoby to dalsze umocnienie pozycji tego miejsca jako największego pod względem kubatury kompleksu jaskiniowego znanego ludzkości.

Historia odkrycia i pierwszych eksploracji

Wejście do jaskini odnalazł w 1991 roku miejscowy mieszkaniec o nazwisku Ho Khanh. Mężczyzna, zajmujący się wówczas zbieractwem, natknął się na otwór w wapiennym klifie i usłyszał dobiegający z głębi odgłos rzeki. Po powrocie do domu nie potrafił jednak ponownie zlokalizować tego miejsca w gąszczu dżungli, przez co odkrycie przepadło na blisko dwie dekady.

Dopiero po latach Ho Khanh spotkał przedstawicieli British Cave Research Association, Howarda i Deb Limbertów, którzy nakłonili go do ponownych poszukiwań. Mężczyzna odnalazł wejście w 2008 roku, a rok później, w kwietniu 2009 roku, do środka weszła grupa brytyjskich speleologów. Wówczas potwierdzono, że mają oni do czynienia z komorą o rekordowym przekroju.

Otwarcie dla ograniczonego ruchu turystycznego nastąpiło w 2013 roku. Od tego momentu obiekt zyskał miano „podziemnego Mount Everestu”, a liczba osób, które zobaczyły jego wnętrze, przez długi czas pozostawała niższa niż liczba zdobywców najwyższego szczytu Ziemi.

Jak wygląda zwiedzanie i jakie są ograniczenia?

Władze wietnamskie wprowadziły restrykcyjne zasady wstępu, które obowiązują od 2017 roku. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie w zorganizowanych grupach, liczących maksymalnie 10 osób. Każda wyprawa znajduje się pod opieką miejscowych przewodników oraz strażników parku narodowego, co ma ograniczać wpływ człowieka na delikatny ekosystem podziemi.

Koszt uczestnictwa w ekspedycji to 3000 dolarów amerykańskich od osoby. W cenie zawarte jest kilkudniowe zejście do jaskini, noclegi w obozowisku oraz wsparcie zespołu tragarzy. Roczna liczba odwiedzających bywa różna, jednak nigdy nie przekracza niewielkiego pułapu – w 2017 roku weszło tam nie więcej niż 800 osób, a według części źródeł limit oscyluje w granicach 500–600 uczestników rocznie.

Trasa nie ma charakteru spacerowego. Uczestnicy muszą pokonać wejście do jaskini o własnych siłach, a organizatorzy wymagają wypełnienia kwestionariusza zdrowotnego oraz odpowiedniego przygotowania kondycyjnego. Osoby, które nie poradzą sobie na początkowym odcinku, bywają zawracane bez zwrotu poniesionych kosztów.

Warunki wewnątrz jaskini

Mikroklimat panujący w Hang Sơn Đoòng różni się od warunków na powierzchni. Temperatura bywa tam niższa nawet o 10 stopni Celsjusza w stosunku do otoczenia, co przy dużej wilgotności wymaga odpowiedniego ubioru. Dno jaskini jest stale modelowane przez płynącą rzekę, dlatego trasa wielokrotnie prowadzi po mokrych i śliskich skałach.

Wewnątrz znajdują się również charakterystyczne perły jaskiniowe, powstające w wyniku wytrącania się węglanu wapnia z kapiącej wody. Inną znaną formacją skalną jest ta przypominająca łapę psa, której wysokość sięga 70 metrów. W podziemiach występują także latające lisy, a w strefie wejściowej obecne bywają cywety i jeżozwierze.

Jak Hang Sơn Đoòng wypada na tle innych jaskiń?

W rankingach największych jaskiń świata stosuje się różne kryteria. Pod względem łącznej długości korytarzy przoduje Jaskinia Mamucia w amerykańskim stanie Kentucky, której znany przebieg to 686 kilometrów. Kolejne miejsca zajmują między innymi meksykański system San Actun / Dos Ojos o długości 377 kilometrów oraz Jewel Cave w Dakocie Południowej z wynikiem 346 kilometrów.

Gdy jednak spojrzeć na objętość pojedynczej komory i całkowitą kubaturę, wietnamska jaskinia nie ma konkurencji. Największa sala o długości ponad 5 kilometrów, szerokości 150 metrów i wysokości 200 metrów tworzy przestrzeń, która pod względem pojemności przewyższa inne znane formacje. Dlatego właśnie uznaje się ją za największą jaskinię świata, mimo że jej długość nie należy do najwyższych w zestawieniach.

Ochrona przyrody i wpływ lokalnej społeczności

Park Narodowy Phong Nha-Kẻ Bàng zmaga się z takimi problemami jak kłusownictwo i nielegalny wyrąb lasu. W przeszłości część mieszkańców okolicznych wiosek utrzymywała się z pozyskiwania cennego drewna agarowego oraz polowań na zagrożone gatunki. Po otwarciu jaskini dla turystyki część z tych osób znalazła zatrudnienie jako tragarze, przewodnicy i pracownicy obsługi wypraw.

Model turystyki oparty na ograniczonej liczbie gości przynosi około 500 miejsc pracy dla lokalnej społeczności. Dzięki temu mieszkańcy regionu mają alternatywę dla rabunkowej eksploatacji lasu, a jednocześnie rosną środki na ochronę unikatowego środowiska. Mimo to UNESCO zwraca uwagę, że kłusownictwo nadal pozostaje jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla tego obszaru.

W przeszłości pojawiła się także propozycja budowy kolejki linowej do pobliskiej jaskini Hang En. Pomysł ten wzbudził zaniepokojenie organizacji międzynarodowych, ponieważ mógłby znacząco zwiększyć presję turystyczną na wrażliwy krasowy krajobraz. Na razie jednak główna jaskinia pozostaje miejscem o ściśle kontrolowanym dostępie.

Co warto wiedzieć przed planowaniem wyprawy?

Wyprawa do największej jaskini świata wymaga rezerwacji z dużym wyprzedzeniem. Organizatorzy przyjmują zgłoszenia z reguły na rok przed planowanym terminem, a liczba miejsc jest silnie limitowana. Uczestnicy spędzają kilka dni w terenie, w tym kilka nocy pod ziemią, co wymaga zabrania odpowiedniego ekwipunku biwakowego.

Kandydat powinien mieć doświadczenie w długodystansowym trekkingu i nie może mieć problemów zdrowotnych uniemożliwiających pokonywanie trudnych, wilgotnych odcinków. Należy też liczyć się z tym, że organizator może odmówić wejścia osobie, która nie przestrzega zasad bezpieczeństwa lub poleceń przewodnika ekspedycji.

Podstawowa zasada obowiązująca turystów to pozostawianie po sobie jak najmniejszego śladu. Zabrania się dotykania i ułamywania formacji naciekowych, hałasowania oraz zostawiania odpadów. Dzięki takiemu podejściu podziemny świat może pozostać w stanie zbliżonym do naturalnego także w kolejnych latach.